RSV jest częstą przyczyną zakażeń dróg oddechowych i może prowadzić do ciężkiego przebiegu choroby u niemowląt, zwłaszcza w pierwszych miesiącach życia. Szczepienie kobiety w ciąży umożliwia przekazanie dziecku przeciwciał przez łożysko i może zapewnić mu bierną ochronę po urodzeniu – w pierwszych sześciu miesiącach życia, czyli w okresie, gdy jest szczególnie narażone na ciężkie zakażenie RSV.
RSV – wirus, który może powodować ciężkie zakażenia u niemowląt
RSV to powszechny wirus wywołujący zakażenia układu oddechowego. U starszych dzieci i dorosłych zakażenie zwykle przypomina przeziębienie, jednak u niemowląt, szczególnie w pierwszych miesiącach życia, może prowadzić do ciężkiego przebiegu choroby, w tym zapalenia oskrzelików i zapalenia płuc, a w konsekwencji do konieczności hospitalizacji. Ryzyko ciężkiego przebiegu jest związane m.in. z niedojrzałością układu odpornościowego i dróg oddechowych najmłodszych dzieci.
Ochrona zaczyna się jeszcze przed narodzinami
Szczepienie kobiety w ciąży przeciw RSV jest formą profilaktyki ukierunkowaną na ochronę niemowlęcia po urodzeniu.. Organizm zaszczepionej kobiety wytwarza przeciwciała, które przechodzą przez łożysko do płodu. Dzięki temu noworodek może przyjść na świat z przeciwciałami zapewniającymi bierną ochronę w pierwszych sześciu miesiącach życia, gdy jego układ odpornościowy nadal dojrzewa. Ma to szczególne znaczenie w okresie, w którym RSV może prowadzić do ciężkich zakażeń dolnych dróg oddechowych, w tym zapalenia oskrzelików i zapalenia płuc.
„Szczepienie przeciw RSV w ciąży pozwala wykorzystać naturalny mechanizm przekazywania przeciwciał przez łożysko, aby zapewnić dziecku ochronę już od pierwszych dni życia. Dlatego rozmowa o tej formie profilaktyki powinna być integralną częścią opieki prenatalnej i odbywać się odpowiednio wcześnie, tak aby kobieta mogła podjąć świadomą decyzję i wykonać szczepienie we właściwym czasie” – wskazuje prof. Adam Antczak, przewodniczący Rady Naukowej Ogólnopolskiego Programu Zwalczania Chorób Infekcyjnych.
Bezpłatne szczepienie jest dostępne – kluczowa jest informacja przekazana we właściwym czasie
W Polsce kobiety w ciąży mogą skorzystać z bezpłatnego szczepienia przeciw RSV – potrzebna jest jedynie recepta. Aktualny wykaz refundowanych produktów, obowiązujący od 1 października 2026 r., został opublikowany przez Ministerstwo Zdrowia. Szczepionkę podaje się kobietom w ciąży w celu biernej ochrony niemowląt w pierwszych sześciu miesiącach życia. Zgodnie z Charakterystyką Produktu Leczniczego szczepionkę należy podać między 24. a 36. tygodniem ciąży. NIZP PZH-PIB wskazuje natomiast, że eksperci rekomendują szczepienie przede wszystkim między 32. a 36. tygodniem ciąży, z uwzględnieniem indywidualnej sytuacji pacjentki. Dane przedstawione w raporcie „Profilaktyka RSV u wszystkich dzieci” wskazują, że od wprowadzenia bezpłatnego szczepienia kobiet w ciąży w kwietniu 2025 r. skorzystało z niego około 30 proc. przyszłych mam.
„Dostępność bezpłatnego szczepienia jest ważnym krokiem, ale sama refundacja nie gwarantuje wysokiego poziomu realizacji profilaktyki. Kobieta musi jeszcze wiedzieć, że szczepienie jest dostępne, wiedzieć, w jakim okresie ciąży może je wykonać i otrzymać od personelu medycznego jasną informację. Dlatego tak ważne jest, aby temat szczepień pojawiał się podczas rutynowych wizyt, zanim minie właściwy moment na ich wykonanie” – wskazuje prof. Mirosław Wielgoś, Kierownik Kliniki Położnictwa i Perinatologii, Profesor w Wydziale Medycznym Uczelni Łazarskiego w Warszawie.
Mniej straconych okazji do szczepienia
OPZCI zwraca również uwagę na potrzebę szerokiego komunikowania możliwości koadministracji szczepień zalecanych w ciąży. Dobre zaplanowanie szczepień może ułatwić ich realizację i ograniczyć sytuacje, w których pacjentka odkłada szczepienie na kolejną wizytę. Jednocześnie sposób łączenia poszczególnych szczepień powinien być ustalany przez personel medyczny, w przypadku szczepienia przeciw RSV i krztuścowi zaleca się zachowanie co najmniej dwutygodniowego odstępu.„Dobra organizacja szczepień jest równie ważna jak sama informacja o ich dostępności. Kobieta w ciąży nie powinna być zmuszona do samodzielnego porządkowania kalendarza kilku różnych szczepień. Rolą personelu medycznego jest wskazanie, które szczepienia są zalecane, kiedy najlepiej je wykonać i czy można je zaplanować podczas jednej wizyty, a kiedy należy zachować odstęp między podaniami” – dodaje prof. Mirosław Wielgoś.